Toespraak kabinet Lieten op het eindevenement van Archipel
Geachte aanwezigen,
Het Vlaams Regeerakkoord 2009-2014 verwoordt de wil van de Vlaamse Regering om tijdens deze legislatuur, in nauw overleg met de mediasector, de archief- en erfgoedorganisaties en op basis van de verworven kennis binnen het IBBT, een Vlaams Instituut voor de archivering en ontsluiting van het audiovisueel erfgoed op te richten.
In naam van minister van Media Ingrid Lieten, wil ik jullie vandaag kort de actuele stand van zaken toelichten van waar we vandaag staan met dit Vlaams Instituut voor de Archivering van het Audiovisueel Erfgoed of het zogenaamde VIAA.
Het is denk ik voor niemand in deze zaal nog nieuws dat de toenemende digitalisering van de samenleving voor tal van transformaties zorgt op sociaal, economisch, cultureel en juridisch vlak.
Ook erfgoedinstellingen en archieven ondervinden die veranderingen en moeten zich in bepaalde opzichten heruitvinden. Enerzijds biedt de digitalisering van bestaande analoge collecties nieuwe mogelijkheden tot een vergaande en ook vernieuwende ontsluiting van erfgoedcollecties, anderzijds dienen er oplossingen gezocht te worden voor de duurzame bewaring van digitaal erfgoed, inclusief van het digitaal geboren materiaal.
Door de maatschappelijke en technische ontwikkelingen wordt het steeds moeilijker voor erfgoedinstellingen en archieven om volledig autonoom te werken in deze materie.
De vraag die al een paar keer pertinent gesteld is, is dan ook niet zozeer óf er samengewerkt moet worden binnen de (audiovisuele) (erfgoed-)sector, maar wel hóe die samenwerking gerealiseerd kan worden.
Archipel toont alvast aan dat dergelijke samenwerking niet zonder resultaten hoeft te blijven.
Samenwerking tussen culturele erfgoedinstellingen en omroeparchieven met film- en audiovisueel materiaal, biedt de mogelijkheid om op zoek te gaan naar synergie en nieuwe innovatieve manieren van ontsluiting en valorisatie van audiovisueel en multimediaal erfgoed.
Minister Ingrid Lieten hecht er groot belang aan dat het audiovisueel (en multimediaal) materiaal in Vlaanderen op een duurzame wijze wordt gedigitaliseerd en bewaard voor de huidige en volgende generaties en dat het zo breed mogelijk kan worden geraadpleegd. Zij wenst via samenwerking en dialoog, met en over de brede cultuur- en mediasector heen, hiervoor een duurzame strategie te ontwikkelen.
Een Vlaams Archiveringsinstituut kan daarbij een krachtige impuls betekenen op educatief, cultureel en innovatief vlak en ook een belangrijke impact hebben op het vlak van kostenbesparing en efficiëntie.
Maar de impact is mogelijks nog ruimer. Effecten op de internationale uitstraling van Vlaanderen, op het toeristische potentieel, de tewerkstelling en de diensteneconomie mogen niet onderschat worden. Voorbeelden uit het buitenland en uit Vlaanderen tonen dit al langer aan.
Om deze uitdagingen in kaart te brengen, maar vooral om de krijtlijnen van het toekomstige Vlaams Instituut voor de Archivering van het Audiovisueel Erfgoed uit te tekenen, gaf minister Ingrid Lieten, in samenspraak met haar collega's in de Vlaamse Regering, eind vorig jaar aan de vzw de Waalse Krook de opdracht om een strategisch en operationeel plan voor het VIAA uit te werken.
Voor de opmaak van dit plan werd vertrokken van de toen reeds beschikbare resultaten van de onderzoeksprojecten BOM-Vlaanderen, ARCHIPEL en Vlaanderen in Beeld. Daarnaast werd er een beroep gedaan op tal van experten uit toonaangevende instellingen uit de cultuur- en erfgoedsector en de audiovisuele mediasector.
Het strategisch en operationeel plan werd eind juni van dit jaar gefinaliseerd. Het reikt bouwstenen aan voor de stapsgewijze operationalisering van een Vlaams Instituut voor de archivering en ontsluiting van het audiovisueel erfgoed in Vlaanderen.
Het is erg positief dat in het voortraject naar dit strategisch en operationeel plan een breed draagvlak binnen de cultuur- en mediasector gezocht én gevonden werd inzake de taakstelling en werking van het toekomstig Vlaams archiveringsinstituut. Een goed functionerend archiveringsinstituut zal immers intens moeten samenwerken met bestaande organisaties die al over gedigitaliseerd materiaal en expertise beschikken. Het archiveringsinstituut dient daarom in de toekomst een belangrijke plaats in te nemen in dit netwerk van archieven en een expertisecentrum te worden rond digitalisering en archivering.
Volgens het opgemaakte plan, zal VIAA zich in de eerste fase focussen op de historische audiovisuele archieven van de culturele en erfgoedinstellingen en van de audiovisuele mediasector. Het gedigitaliseerde materiaal zal in de beginfase ontsloten worden naar onderwijs- en onderzoeksinstellingen, wetenschappelijke en openbare bibliotheken. In een latere fase zal ook de ontsluiting naar een breder publiek meegenomen worden.
In de nieuwe beheersovereenkomst met de VRT 2012-2016 werden alvast voor het VRT-archief de nodige afspraken en financiering voorzien om de overgangsfase van het digitaliseringsverhaal bij de VRT naar een eventueel Vlaams archiveringsinstituut in goede banen te leiden.
Nu de contouren van het Vlaams archiveringsinstituut vorm hebben gekregen, ligt er bij de Vlaamse Regering de belangrijke opdracht deze contouren verder te verfijnen, in eerste instantie, in functie van hun financiële haalbaarheid. Daarom heeft Ingrid Lieten een werkgroep bij elkaar gebracht die de Vlaamse Regering input moet geven over de financiële parameters. We staan, gezien de diverse besparingsinspanningen en recente economische uitdagingen, zeker niet voor een gemakkelijke oefening.
De werkzaamheden van de werkgroep dienen ook inzicht te geven in de mogelijke juridische structuur van het archiveringsinstituut. Over de resultaten van de werkgroep, willen we de dialoog ook met de betrokken sectoren open houden. Het is de bedoeling dat de Vlaamse Regering nog dit najaar kennis neemt van de resultaten van de werkgroep.
Indien daarna een draagvlak m.b.t. de financieringsmodaliteiten en juridische structuur binnen gans de Vlaamse Regering gevonden kan worden, kunnen in het komende beleidsjaar de nodige acties ondernomen worden om tot de realisatie van de effectieve opstart van de kerntaken van het Vlaams archiveringsinstituut te komen.
Het spreekt voor zich dat het archiveringsinstituut een duurzaam beleidskader nodig heeft om zijn opdracht kwaliteitsvol te kunnen vervullen en dat dit één van de grote uitdagingen is waarvoor beleid en sector tesamen staan. Hoe zetten we al de nuttige onderzoeksresultaten, de bestaande databanken en platformen, maar ook de soms nog prille samenwerking tussen media en cultuur om in een duurzame organisatie? Hoe bouwen we aan een juridisch kader dat op termijn de nodige garanties kan bieden voor een bredere publieke ontsluiting? En hoe zorgen we er tesamen voor dat al de geleverde inspanningen voor de sectoren zelf, maar vooral voor het publiek een boeiende ervaring en meerwaarde opleveren?
Ongetwijfeld heeft Archipel hier alvast enkele belangrijke antwoorden op geformuleerd. Hopelijk kunnen we samen verder werken aan een duurzaam vervolg.
Ik dank u.
