Module 7 | Digitaliseren van audiovisuele objecten (bewegend beeld en geluid, driedaagse cursus)

Opleidingsdoelstellingen
Onder analoge audiovisuele objecten verstaan we:

• film (bewegend beeld, diverse formaten op filmpellicule);
• video (bewegend beeld, diverse formaten op magnetische videoband en laserdisk);
• audio (klank, diverse formaten op magnetische klankband, vinyl …).

Voor vele erfgoedbewaarders is zowel de bewaring als de raadpleegbaarheid van dit analoge audiovisuele materiaal een probleem. Enerzijds zijn veel analoge audiovisuele dragers onderhevig aan verval en dus niet duurzaam. Anderzijds is een collectie afspeelapparatuur nodig wanneer men verschillende types audiovisuele documenten wil afspelen, bekijken en beluisteren met behulp van de analoge dragers. Er zijn immers bijna evenveel types afspeelapparaten nodig als er types dragers en formaten zijn. Dit vraagt een investering in expertise, infrastructuur en onderhoud die weinig instellingen kunnen dragen, zeker niet op langere termijn.

De gangbare oplossing voor zowel het probleem van duurzaamheid als dat van raadpleegbaarheid is de analoge audiovisuele documenten digitaliseren. Eens ze zijn omgezet naar een digitaal bestand kunnen documenten mits de gepaste voorzorgen zonder verder kwaliteitsverlies worden gekopieerd naar andere dragers en ook worden bewaard op langere termijn. Voor het raadplegen van de digitale bestanden is nog slechts één type afspeelapparatuur nodig: een computer, voorzien van de nodige software. Dit vereist een kleinere investering in apparatuur om de leesbaarheid van de gedigitaliseerde documenten te verzekeren.

Toch zijn er ook valkuilen verbonden aan het digitaliseren van analoge audiovisuele objecten. Er is geen afhankelijkheid meer van de dragers en hun bijhorende afspeelapparatuur, maar daarvoor komt afhankelijkheid van soft- en hardware in de plaats. Ook die zijn onderhevig aan de voortschrijdende technologische ontwikkeling. Soft- en hardware raakt eveneens in onbruik. Digitaal erfgoed heeft dus ook een duurzaamheidsprobleem. Om dit te overwinnen is er behoefte aan een digitale bewaarstrategie die de problematiek van de technologische veroudering ondervangt en de risico’s op het verlies van gegevens tot een minimum beperkt. In deze module wordt daarom aandacht besteed aan het gebruik van standaarden en applicatieonafhankelijke codecs en formaten.

In deze module komen volgende aspecten van het digitaliseren van analoge audiovisuele objecten aan bod:

• de voorbereiding:met o.a. de doelstellingen en prioriteiten bepalen, beslissen over uitbesteden of niet, rechten klaren …
• de selectie en technische voorbereiding: met o.a. de selectie, analyse en voorbereiding van het analoge bronmateriaal, de kwaliteitsparameters bepalen, de restauratie van het analoge bronmateriaal …
• de digitalisering: met o.a. de eigenlijke omzetting van analoog naar digitaal, de digitale restauratie voorbereiding van de opname in het digitale archief: met o.a. de kwaliteitscontrole, de verrijking van de metadata, de aanmaak van raadplegingskopieën …

De eerste twee dagen worden deze verschillende aspecten uitvoerig behandeld. De derde dag staat er een uitstap naar Amsterdam op het programma. Er wordt een werkbezoek gebracht aan het Nederlands Instituut voor Mediakunst (NIMk) enSuperSens. NIMk is een instelling met een omvangrijke videocollectie en levert ook conserverings-, digitaliserings- en archiveringsdiensten aan een uitgebreide groep andere instellingen en kunstenaars in Nederland. Het bezoek aan NIMk biedt de mogelijkheid om een erfgoedinstelling aan het werk te zien die is uitgerust met een eigen digitaliseringslab voor video. SuperSens daarentegen is een commercieel lab dat zich heeft gespecialiseerd in de digitalisering van film, video, audio en dia's voor zowel particulieren, filmmakers, bedrijven als (erfgoed)instellingen. Het bezoek aan SuperSens biedt de mogelijkheid om een commercieel lab dat film en audio digitaliseert, aan het werk te zien.

Leerdoelen
Deze cursus heeft niet als doel collectiebeheerders op te leiden om zelf digitaliseringsprojecten technisch uit te voeren, maar eerder om hen genoeg inzicht in het digitaliseringsproces te bieden, zodat zij:

• digitaliseringsprojecten kunnen voorbereiden (de selectie van materiaal, analoog materiaal klaarmaken/restaureren, de auteursrechten verifiëren/klaren, offertevragen opstellen, de aangeboden digitaliseringsdiensten beoordelen …);
• digitaliseringsprojecten kunnen opvolgen (de logistiek, de creatie van metadata, de kwaliteitscontrole …).

Daarnaast komen ook de restauratie en de audiovisuele techniek aan bod. Na deze cursus zal de cursist:

• weten hoe restauraties kunnen worden gepland, voorbereid en opgevolgd;
• vertrouwd zijn met een aantal essentiële technische eigenschappen van film en (analoge en digitale) video en audio;
• vertrouwd zijn met technische kernbegrippen m.b.t. film en (analoge en digitale) video en audio.

Ten slotte wordt digitalisering beschouwd als één, zij het een belangrijke, schakel in de aanpak om audiovisuele objecten veilig te stellen voor de langere termijn en toegankelijk te maken. Na de cursus zal de cursist:

• inzicht hebben in voorbereiding van de opname in het digitale archief en de metadata die tijdens dit proces worden gegenereerd;
• weten uit welke deelprocessen het opnameproces bestaat;
• inzicht hebben in de problematiek van de bewaring van digitale objecten.

Deze module is een samenwerking tussen FARO, Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed en PACKED vzw, expertisecentrum digitaal erfgoed, en bouwt verder op hetHandboek digitaliseren van analoge audiovisuele objecten (beeld en geluid) dat in 2011 werd ontwikkeld door eDAVID en PACKED vzw in het kader van het Archipel-project.

Doelgroep: Projectleiders en medewerkers van audiovisuele digitaliseringsprojecten.

Voorkennis: Een goede basiskennis van informatica.

Praktisch

8 en 15 februari 2012, 10.00 - 16.00 uur, FARO, Priemstraat 51, 1000 Brussel, zaal B
29 februari 2012, verzamelen om 8.30 uur in Antwerpen-Centraal, terug in Antwerpen rond 20.00 uur (bezoek NIMk en SuperSens)

Inbegrepen in de prijs zijn: de syllabus, broodjeslunch op dag 1 en 2, het treinticket naar en van Amsterdam en een busticket voor verplaatsingen in Amsterdam.

Docenten: Bert Lemmens en Rony Vissers (beiden Packed vzw, expertisecentrum digitaal erfgoed)

Prijs: 200 euro

Uiterste inschrijfdatum: 1 februari 2012
Maximale aantal deelnemers: 20

Het inschrijvingsformulier vindt u hier.